Xüsusi vurğulanmalıdır ki, İkinci Dünya Müharibəsindən sonra yeganə olaraq Azərbaycan tam və mütləq qələbə əldə etməyə nail oldu. Bu qələbənin düsturu isə lider-xalq-ordu həmrəyliyidir. Bu üç amil bir yumruq olaraq yekun nəticə əldə olunmasına imkan verdi.
2020-ci ilin 27 sentyabrında başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycan tarixində tamamilə yeni mərhələnin başlanğıcını qoydu. Uzun illər işğal altında saxlanan ərazilər planlı və ardıcıl hərbi əməliyyatlar nəticəsində azad edildi. Cəbrayıl, Füzuli, Zəngilan, Qubadlı və Laçın rayonlarının böyük hissəsinin, habelə mühüm strateji yüksəkliklərin və kommunikasiya xətlərinin nəzarətə götürülməsi Azərbaycanın operativ üstünlüyünü möhkəmləndirdi. Bu proses təkcə döyüş meydanındakı üstünlüyü deyil, həm də siyasi iradənin, milli həmrəyliyin və dövlətin strateji düşüncəsinin real nəticəsini nümayiş etdirdi.
Müharibənin taleyini müəyyən edən əsas hadisə isə Şuşa şəhərinin işğaldan azad edilməsi oldu. Şuşa həm coğrafi mövqeyinə, həm də tarixi-mədəni əhəmiyyətinə görə Qarabağın açarı hesab olunurdu. Onun azad edilməsi ilə Ermənistanın müqavimət imkanları faktiki olaraq sıradan çıxdı və müharibənin nəticəsi əvvəlcədən müəyyənləşdi. Məhz buna görə 8 noyabr Azərbaycan tarixində Zəfər Günü kimi əbədiləşdirildi. Bu gün yalnız hərbi qələbənin yox, həm də milli qürurun, dövlətçilik iradəsinin və ədalətin bərpasının rəmzinə çevrildi.
10 noyabr 2020-ci ildə imzalanan üçtərəfli bəyanatla 44 günlük müharibəyə son qoyuldu və bölgədə yeni təhlükəsizlik arxitekturası formalaşmağa başladı. Sənədə uyğun olaraq Qarabağın müəyyən hissəsinə Rusiya sülhməramlı kontingenti yerləşdirildi. Bu qüvvələrin mandatı humanitar təhlükəsizliyin təmin edilməsi, mülki əhalinin qorunması, eləcə də tərəflər arasında gərginliyin alovlanmasının qarşısının alınması kimi funksiyaları ehtiva edirdi. Laçın istiqamətində nəzarət mexanizmi formalaşdırıldı və bölgədə vəziyyətin sabitləşdirilməsi üçün müvəqqəti rejim tətbiq olundu.
Bu mərhələ faktiki olaraq münaqişənin hərbi fazasından post-müharibə təhlükəsizlik mərhələsinə keçidi ifadə edirdi. Azərbaycan dövləti bu reallıqdan çıxış edərək suveren hüquqlarının tam bərpası istiqamətində ardıcıl siyasi, diplomatik və hüquqi addımlar atdı. Bununla paralel olaraq, ölkə azad edilmiş ərazilərdə bərpa və reinteqrasiya prosesini sürətləndirdi, beləliklə hərbi zəfərin dövlətçilik və təhlükəsizlik müstəvisində möhkəmləndirilməsi mərhələsinə qədəm qoyuldu.
2020-ci ilin dekabrından etibarən Azərbaycan müharibədən sonrakı mərhələdə suverenlik və təhlükəsizlik nəzarətini sistemli şəkildə gücləndirməyə başladı. Bu, yalnız hərbi xarakter daşımayan, eyni zamanda dövlətin siyasi iradəsini və regional təhlükəsizlik strategiyasını əks etdirən çoxşaxəli proses idi.
2020-ci ilin dekabrında Hadrutun Köhnə Tağlar (Xin Taqer) və Çaylaqqala (Xtsaberd) kəndləri istiqamətində qanunsuz silahlı qruplaşmaların manevr imkanları məhdudlaşdırıldı, Ermənistandan Azərbaycana qarşı təxribat üçün göndərilmiş onlarla erməni hərbçi əsir götürüldü.
Bu prosesin növbəti ciddi mərhələsi 2021-ci ildə Qaragöl-Zəngəzur istiqamətində sərhəd mövqelərinə yerləşmə oldu. Bu addım sovet xəritələrinə əsaslanan real sərhəd xəttinin formalaşdırılmasına xidmət edir və Azərbaycanın dövlət sərhədinə suveren nəzarətinin bərpasında strateji dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilirdi.
Ardınca 2022-ci ilin martında Fərrux əməliyyatı həyata keçirildi.
Xocalı rayonunun Fərrux dağı istiqamətində Azərbaycan Ordusunun apardığı hərbi əməliyyat nəticəsində Fərrux kəndi, Fərrux dağı, "Daşbaşı" yüksəkliyi və "Sağsağan" dağ silsiləsi erməni silahlılarından azad edildi.
